Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu, TFRS 19 “Kamuya Hesap Verme Sorumluluğu Bulunmayan Bağlı Ortaklıklar: Açıklamalar” standardını 10 Ağustos 2025 tarihli ve 32982 sayılı Resmî Gazete’de yayımladı. Standartta yapılan değişiklikler ise 30 Ekim 2025’te yayımlandı.
Yürürlük tarihi 1 Ocak 2027; erken uygulamaya izin veriliyor.
Standart ne yapıyor, ne yapmıyor
TFRS 19 yalnızca açıklama (dipnot) yükümlülüğünü azaltır. Muhasebeleştirme, ölçüm ve sunum hükümleri diğer TFRS’lerden gelmeye devam eder.
Bu ayrım önemli, çünkü standart zaman zaman “TFRS’nin basitleştirilmiş versiyonu” olarak anlaşılıyor. Öyle değil. Bir varlığı nasıl ölçeceğiniz, bir hasılatı ne zaman muhasebeleştireceğiniz değişmiyor. Değişen tek şey, finansal tablo dipnotlarında ne kadar açıklama yapacağınız.
BOBİ FRS gibi ayrı bir raporlama seti de değildir. TFRS uygularsınız; yalnızca dipnot setiniz daralır.
Kim uygulayabilir
Üç koşulun tamamının raporlama dönemi sonunda sağlanması gerekir:
1. İşletme bir bağlı ortaklık olmalı. TFRS 10’daki bağlı ortaklık tanımı esas alınır.
2. Kamuya hesap verme sorumluluğu bulunmamalı. İki durumdan biri varsa bu sorumluluk vardır ve standart uygulanamaz: borçlanma veya özkaynak araçlarının kamuya açık piyasada işlem görmesi (ya da ihraç sürecinde olunması); veya temel faaliyetlerden biri olarak, emanetçi sıfatıyla geniş bir grup adına varlık bulundurulması.
3. Ana ortaklık, kamunun kullanımına açık ve TFRS’lere uygun konsolide finansal tablo hazırlamalı. Ara kademe bir ana ortaklığın bunu yapması da yeterlidir; en tepedeki nihai ana ortaklığın TFRS uygulaması şart değildir.
Üçüncü koşul uygulamada en çok gözden kaçandır. Grup içi raporlama paketi hazırlanması yeterli değildir — konsolide finansal tabloların kamunun kullanımına açık olması gerekir.
İsteğe bağlı ve geri alınabilir
Uygulama zorunlu değildir. Dahası, tercih geri alınabilir: bir dönem TFRS 19 uygulayan işletme sonraki dönemlerde bundan vazgeçebilir, hatta tercihini birden fazla kez değiştirebilir.
Teknik bir ayrıntı: bu tercih değişikliğine TMS 8’in muhasebe politikası değişikliği hükümleri uygulanmaz. Yani geriye dönük düzeltme ve yeniden sunum mekanizması devreye girmez. Yalnızca karşılaştırmalı bilgilerin tercihe uygun sunulması gerekir.
Hangi dipnotlar azalıyor
Azalma en çok şu alanlarda hissediliyor: finansal araçlara ilişkin açıklamalar (TFRS 7), ilişkili taraf açıklamaları (TMS 24), işletme birleşmeleri (TFRS 3), gerçeğe uygun değer ölçümü (TFRS 13), çalışanlara sağlanan faydalar (TMS 19) ve kiralamalar (TFRS 16).
Bazı standartlar ise kapsam dışıdır; bunların açıklama hükümleri tam olarak uygulanmaya devam eder: TFRS 8 Bölümlere Göre Raporlama, TMS 33 Hisse Başına Kazanç ve TFRS 17 Sigorta Sözleşmeleri.
Türkiye’de kimin işine yarar
Burada yapısal bir kısıt var ve standardın pratik faydasını bu belirliyor.
Türkiye’de TFRS’yi zorunlu olarak uygulayanların büyük bölümü — borsa şirketleri, bankalar, sigorta şirketleri, portföy yönetim şirketleri — kamuya hesap verme sorumluluğu taşıdığı için TFRS 19’u uygulayamaz.
Standardın Türkiye’deki gerçek muhatabı, zorunlu olmadığı hâlde TFRS uygulayan bağlı ortaklıklardır:
Yabancı ortaklı Türk bağlı ortaklıkları. Tipik durum şudur: yurt dışı merkezli bir grubun Türkiye şirketi, grup konsolidasyonu için IFRS paketi hazırlamak zorundadır. Bugüne kadar iki seçenek vardı — yerel tabloyu BOBİ FRS ile hazırlayıp grup için ayrıca IFRS paketi üretmek, ya da isteğe bağlı TFRS’ye geçip tam dipnot yükünü üstlenmek. TFRS 19 üçüncü bir yol açıyor: grupla aynı muhasebeleştirme ve ölçüm altyapısı, ama yerel finansal tabloda hafifletilmiş dipnot.
Halka açık holdinglerin borsada işlem görmeyen iştirakleri. Holding zaten kamuya açık TFRS konsolide tablo yayımlıyorsa, iştirak kendi bireysel finansal tablosunda TFRS 19’a geçebilir.
Kapalı aile holdinglerinin bağlı ortaklıkları uygun değildir — ana ortaklık kamunun kullanımına açık TFRS konsolide tablo yayımlamıyorsa üçüncü koşul sağlanmaz.
Türkiye’de bir bağlı ortaklığın bireysel TFRS tablosunda dipnot hacminin en çok arttığı yerler kur riski duyarlılık analizleri, ilişkili taraf işlemleri ve gerçeğe uygun değer hiyerarşisidir. TFRS 19 bu üçünde de azaltma sağlıyor.
TFRS 18 ile birlikte düşünülmeli
TFRS 19 uygulayan bir işletme, TFRS 18’in sunum kurallarına tam olarak tabidir. Gelir ve giderleri esas faaliyet, yatırım ve finansman kategorilerine ayırmak, yeni zorunlu ara toplamları sunmak ve birleştirme–ayrıştırma ilkelerine uymak zorundadır. Azalma yalnızca açıklama tarafındadır.
İki standardın aynı tarihte, 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesi bir fırsat yaratıyor: 2027 geçişinde finansal tablo yapısı zaten baştan kurulacağı için, TFRS 19 tercihini aynı proje kapsamında değerlendirmek, iki ayrı geçiş çalışması yapmaya göre belirgin biçimde daha verimlidir.
Ne yapmalı
- Uygunluk testini belgeleyin. Üç koşulu dönem sonu itibarıyla yazılı olarak değerlendirin; özellikle ana ortaklığın konsolide tablosunun kamunun kullanımına açık olup olmadığını.
- Fark analizi yapın. Mevcut dipnot setiniz ile TFRS 19 setini karşılaştırıp hangi açıklamaların gereksiz hâle geldiğini çıkarın.
- Veri toplama süreçlerini de sadeleştirin. Artık gerekmeyen dipnot verilerinin toplanması fiilen durdurulmazsa, “dipnot azaldı ama iş yükü aynı kaldı” sonucu çıkar.
- Denetçiniz ve grubun konsolidasyon ekibiyle önceden mutabık kalın.
- Erken uygulama düşünüyorsanız karşılaştırmalı dönem verisinin de hazırlanması gerektiğini takvime yazın.
Şirketinizin TFRS 19 kapsamında olup olmadığını değerlendirmek isterseniz bize yazabilirsiniz.